Tarih

Dilbilimsel gerçeklerden: Eskimoların Kar Kelimeleri

‘Dilbilimsel gerçekler’den bu en meşhuru kaç defa hatırlatıldı size? Kimisi bunun 100 yada 200 olduğunu iddia etmekte hatta bir keresinde bunun 400 olduğunu söyleyen bile oldu.

İnsanları etkileyen verilen rakam değil (sayıların muhakkak surette yuvarlak oluşu dikkatinizi çekti mi?) diğer dillere nazaran bu dilde çok sayıda oluşu. Bu gerçek sanki düşünüşümüzü geliştirecek ya da farkında olmamız gereken gizli bir mesajı ortaya çıkaracakmış edasıyla söylenir hep.

Ancak konu üzerinde düşünürseniz, bu kadar ilginç mi gerçekten? Eskimoların (Inuit diye anılmak isterler) hayatlarının bu denli önemli bir parçası hakkında gelişkin bir kelime hazinesine sahip olacakları tahmin edilebilir bir durum. Aynı şekilde Doğu Asyalılar pirinç çeşitleri hakkında çok çeşitli kelimelere sahiptir.

Tıpkı herkesin meşgul olduğu şeye dair olağanüstü genişlikte kelime hazinesine sahip olması gibi. Marangozlar ‘ağaç’tan çok daha fazlasını bilirler, peynirciler muhtemelen yalnız ‘peynir’ kelimesi ile tatmin olmayacaktır, bunu bu şeklilde sürdürüp götürebilirsiniz. Bunun meslek olması da gerekmez, antika arabalara ilgi duyuyorsanız ya da konu her neyse, herkesin temel terimleri bildiği alanlarda geniş bir kelime dağarcığınız olacaktır.

Tekrar buz konusuna dönersek, karın görüntüsü ya da bizim onu hissedişimizi anlatırken bizim de hiç fena olmadığımız bir gerçek. Ayrıca kar ve buz arasında ‘doğal’ bir ayrıma sahibiz, Araplar, muhtemelen bu farkın ayrıdında olmak dünyanın o bölgesinde pek de işe yaramadığından her ikisini de aynı kelimeyle adlandırıyor.

Anlatılanların Doğruluk Payı Nedir?

Böyle kolaylıkla açıklanabilir olmasına rağmen Eskimo kar hikayesinde doğruluk payı olup olmadığını sorabiliriz. Küçük bir araştırma, bu ‘gerçek’in nasıl birkaç yanlış anlama sonucu ortaya çıkarak hayat bulduğunun şaşırtıcı hikayesini ortaya koyacaktır. 1911’de önemli bir dilbilimci antropolog olan Franz Boas, Eskimo dillerinden birinden bahsederken (Kutup çevresine yayılmış birçok Eskimo dialekti mevcuttur) bu dilin ‘kar ’ karşılığında kelimeler oluştururken kullandığı yöntemleri anlatmıştır, tabii olağandışı rakamlar iddiasında bulunmamıştır.

Bu bilim admalarının bir ‘veri’yi iktibas ederken ev ödevlerini yapmayarak ne derece yoldan çıkabileceklerinin klasik örneği olmuştur. Yıllar geçtikçe kimse bunu farketmemiş ve her seferinde kar-kelimeleri için iddia olunan rakam dramatik biçimde katlanmış ve o günden beri folklorumuzun sürekli gelişen bir unsuru olmuştur.

Hikayeyi tamamen uydurma diyerek reddetmek konunun derinindeki anlamı kaçırmamıza sebep olacaktır. Neden bu hikaye bu kadar popüler? Belki dil bilime dair kolay elde edilmiş bir bilgiyi sunmaktan zevk alıyoruz, ancak sebep bu kadar basit olmasa gerek. Bir ihtiyacı karşıladığı muhakkak, yoksa bu kadar meşhur olmazdı. Belki bir yerlerde hakkında çok az şey bildiğimiz egzotik şeyler olduğuna inanma ihtiyacı duyuyoruz. Dünya genelinde dillerin karmaşıklığı konusunda çok az şey bildiğimize dair temin edilmek mi istiyoruz? Belki bu muhtemel kelime zenginliğine bizim dilimizin de bir şekilde sahip olmasını istiyoruzdur.

Şunu rahatlıkla söyleyebiliriz ki her kim Eskimo kar-kelimelerine dair fikrimizi düzeltmeye çalışsa da hiç kimse bunu ‘düzeltme’ şansına sahip olamayacak ya da yaygınlığını etkileyemeyecektir. Bunu kimse denememeli. Bu hikaye kolektif algımızın bir parçası haline gelmiş ve ikna edilme ihtiyacı duyduğumuz birşey olmuştur. Amacına o kadar güzel hizmet ediyor ki, doğru olup olmayışı hiç önemli değil.

Kedilerin dokuz canlı oluşu gibi Eskimolar kara karşılık yüzlerce kelimeye sahipler. Bunlar doğru olmasa da metaforik olarak algıladığımız şeyler.

Hızlı

Hızlı Tarifler sitesi yemek tarifleri alanında günümüzdeki hızdan yararlanarak hızlı, pratik, çabuk ve lezzetli tarifleri bulabileceğiniz bir tarif sitesi.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu